Waziri wa Hazina ya Kitaifa, John Mbadi, aliwasilisha bungeni makadirio ya bajeti ya shilingi trilioni 4.8 kwa mwaka wa fedha 2026/27. Hii ndiyo bajeti kubwa zaidi kuwahi kupendekezwa nchini Kenya. Kiasi hicho ni ongezeko kutoka trilioni 4.3 zilizotengwa mwaka uliopita.
Kwa mujibu wa makadirio hayo, matumizi ya kawaida ya serikali yatafikia shilingi trilioni 3.54. Fedha hizo zitatumika kulipa mishahara, kugharamia shughuli za serikali na kuhudumia madeni ya taifa.
Aidha, serikali imepanga kutenga shilingi bilioni 749 kwa miradi ya maendeleo. Miradi hiyo inahusisha miundombinu, afya na sekta nyingine muhimu. Serikali za kaunti zimetengewa shilingi bilioni 428.
Serikali Yalenga Kukusanya Trilioni 3.65
Kwa mujibu wa bajeti hiyo, serikali inalenga kukusanya shilingi trilioni 3.65 kupitia mapato na ruzuku.
Kati ya kiasi hicho, Mamlaka ya Mapato Kenya (KRA) inatarajiwa kukusanya shilingi trilioni 2.99. Fedha hizo zitatokana na kodi ya mapato, VAT, ushuru wa bidhaa na ushuru wa forodha.
Vilevile, serikali inatarajia kupata shilingi bilioni 644 kupitia ada na huduma mbalimbali zinazotolewa na taasisi za umma. Ruzuku kutoka kwa wahisani zinakadiriwa kufikia shilingi bilioni 44.
Hata hivyo, mapato hayo hayatoshi kufadhili bajeti yote. Serikali inakadiria nakisi ya shilingi trilioni 1.17 ambayo italazimika kufidiwa kwa mikopo.
Serikali Kutegemea Zaidi Mikopo ya Ndani
Ili kuziba pengo hilo, serikali inapanga kukopa shilingi trilioni 1 kutoka soko la ndani. Kiasi hicho ni asilimia 87 ya fedha zote za kukopa.
Kwa upande mwingine, shilingi bilioni 150 zitakopwa kutoka vyanzo vya nje. Kiasi hicho kinawakilisha asilimia 13 ya mikopo yote.
Wachambuzi wa uchumi wanaonya kuhusu utegemezi mkubwa wa mikopo ya ndani. Wanasema hali hiyo inaweza kupunguza fursa za sekta binafsi kupata mikopo ya biashara na uwekezaji.
Elimu, Usalama na Afya Zapata Nyongeza
Miongoni mwa sekta zilizopata mgao mkubwa wa fedha ni:
- Elimu – Shilingi bilioni 781, ongezeko la asilimia 16.
- Usalama – Shilingi bilioni 566.9, ongezeko la asilimia 22.
- Afya – Shilingi bilioni 175.5, ongezeko la asilimia 32.
- Makazi – Shilingi bilioni 138.2, ongezeko la asilimia 15.
- Barabara, Uchukuzi na Miundombinu – Shilingi bilioni 230.3, ongezeko la asilimia 5.
Kwa kuongeza, sekta za maji, kilimo na mipango ya vijana pia zimepata mgao wa fedha. Hata hivyo, mgao wao ni mdogo ikilinganishwa na sekta nyingine.
Deni la Taifa Bado Ni Changamoto Kubwa
Licha ya mipango hiyo, deni la taifa linaendelea kuwa changamoto kuu kwa serikali.
Kwa sasa, malipo ya riba pekee yanatarajiwa kufikia shilingi trilioni 1.3 katika mwaka wa fedha ujao.
Wakati huo huo, deni la umma linakadiriwa kufikia karibu shilingi trilioni 13. Kiasi hicho ni takriban asilimia 70 ya Pato la Taifa (GDP). Hii ni juu ya kiwango kinachopendekezwa cha asilimia 55.
Mfumo Mpya wa Bajeti Waanzishwa
Kwa mara ya kwanza, serikali imeanza kutumia mfumo wa Zero-Based Budgeting.
Chini ya mfumo huo, kila matumizi lazima yahalalishwe upya. Tofauti na hapo awali, fedha hazitahamishwa moja kwa moja kutoka bajeti za miaka iliyopita.
Zaidi ya hayo, serikali inategemea Muswada wa Fedha wa mwaka 2026 kuongeza mapato ya shilingi bilioni 120. Fedha hizo zitasaidia kufadhili matumizi yaliyopangwa.
Mtazamo wa Uchumi
Makadirio haya yanawasilishwa wakati uchumi unakabiliwa na changamoto mbalimbali.
Kwa mfano, shughuli za biashara zimepungua huku shinikizo la deni likiendelea kuongezeka.
Hata hivyo, serikali inaendelea na mazungumzo na Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF) pamoja na Benki ya Dunia. Lengo ni kupata ufadhili wa ziada kwa ajili ya utekelezaji wa miradi ya maendeleo
